‘Veel mensen schrikken als we vertellen hoe vaak laaggeletterdheid voorkomt’

 In Interview, Koplopertafels, Laaggeletterdheid

Sinds juni brengt iPH de Eenvoudige tool Mijn Positieve Gezondheid uit. Die is speciaal ontwikkeld voor laaggeletterden. ‘We dachten: die maken we even. Maar daar kwam meer bij kijken dan we aanvankelijk dachten.’

Taalheld Jose Brunselaar aan tafel. Taalhelden zijn mensen die een unieke bijdrage leveren aan een geletterd Nederland. Brunselaar ontving begin 2019 de Taalheldenprijs van Stichting Lezen & Schrijven uit handen van prinses Laurentien.

‘Veel mensen schrikken als we vertellen hoe vaak laaggeletterdheid voorkomt’, vertelt Marieke Wiebing van Stichting Lezen en Schrijven. ‘Het gaat om 2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder. 1 op de 6 mensen heeft dus moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Dat beperkt direct hun gezondheidsvaardigheden: het kunnen vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid, ziekte en zorg. Mensen zijn bijvoorbeeld minder goed op de hoogte van wat kan helpen als ze klachten hebben. Ze missen informatie, zoals een oproep voor bevolkingsonderzoek. En ze kunnen de uitleg van de arts minder goed volgen.’

Uitgebreid getest

Het taalniveau van de bestaande gesprekstool Mijn Positieve Gezondheid was destijds bewust al eenvoudig gehouden (leesniveau B1). Maar voor laaggeletterdheid is er meer nodig. iPH nodigde daarom verschillende organisaties uit om mee te denken aan een speciale Koplopertafel Laaggeletterden. Ook Wiebing deed mee aan die tafel. ‘We hebben er een jaar voor nodig gehad om de bestaande tool aan te passen. Samen met de doelgroep. We hebben allerlei oplossingen uitgebreid getest en weer bijgesteld. Het lastige is: er is niet één groep laaggeletterden. De groep is heel divers.’

Belangrijke aanpassingen

De eenvoudige tool verschilt in tal van opzichten van de standaardgesprekstool. De zinsconstructies zijn eenvoudiger. En soms zijn er andere woorden gekozen. Zo heet de dimensie Mentaal welbevinden nu Gevoelens en gedachten. Ook cijfers geven op een schaal van 1 tot 10 bleek moeilijk. Nu kunnen de gebruikers met symbolen rond drie antwoordmogelijkheden aangeven wat ze vinden: ja, een beetje, of nee.

Behoefte aangeven per categorie

Een ander belangrijk verschil is dat de gebruikers niet pas aan het einde hoeven te overdenken waar ze het over willen hebben in het gesprek dat volgt. ‘Dat is té veel in één keer. Per antwoordcategorie hebben we daarom een extra aankruismogelijkheid opgenomen: hier wil ik graag over praten. Ook zit er een voorleesfunctie op de online tool en is er een papieren versie beschikbaar. We hebben bovendien een handleiding toegevoegd voor wie iemand wil begeleiden bij het invullen van de tool.’

Breed toepasbaar

De tool is breed inzetbaar. Ook in situaties waarin sprake is van dementie of een lichte verstandelijke beperking is de tool een welkome aanvulling. ‘Overal waar mensen in gesprek gaan over wat hen gelukkig helpt maken, kun je de tool inzetten. Goed begrijpen en goed begrepen worden, daar gaat het om.’

Tips

Waar moet je op letten bij het gebruik van de tool? Dit zijn de tips van Wiebing:

  • Neem de tijd. Breng rust zodat mensen zich niet opgejaagd voelen als het invullen wat langer duurt.
  • Zorg voor veiligheid. Ga vooral naast de persoon staan, en niet boven hem of haar.
  • Sluit aan bij de persoon. Vraag wat diegene prettig vindt. De een vindt het fijn als je de vragen voorleest, de ander leest de tekst graag zelf hardop voor om hem te begrijpen. Wiebing: ‘Alles mag en alles kan.’

 

Meer informatie


Direct naar de tool


Hoe werkt de tool? (video)

 

Deelnemers aan de Koplopertafel Positieve Gezondheid en Laaggeletterdheid:

  • Pharos Expertisecentrum Gezondheidsverschillen
  • Stichting Lezen & Schrijven
  • GGD Gelderland-Zuid
  • GGD Amsterdam
  • Bibliotheek Rivierenland