Positieve Gezondheid op de tekentafel van architecten

 In Onderzoek

Wat hebben architectuur en Positieve Gezondheid met elkaar te maken? Heel veel, stelt architect Thomas Steensma. Hij onderzocht – als afstudeerproject – wat Positieve Gezondheid kan betekenen voor het ontwerp van een stadswijk. Dat leverde een handig instrument op.

 

Het viel Steensma op dat architecten thuis zijn in het ontwerpen van gebouwen met een medische functie. Maar bouwen vanuit het perspectief van gezondheid? Dat is andere koek. ‘Het raakvlak is veel groter dan we beseffen. En daar wilde ik meer van weten, het gaat immers om de leefomgeving van mensen.’

 

Ruimtelijke vertaalslag van het spinnenweb

Steensma pakte het spinnenweb voor Positieve Gezondheid erbij en vertaalde dat naar ruimtelijke thema’s. Dat deed hij aan de hand van literatuuronderzoek. Bij elke pijler in zijn ruimtelijke vertaalslag staan concrete aanwijzingen. Zo staat bij ‘dagelijks functioneren’ de bereikbaarheid met behulp van het openbaar vervoer en de loopafstand tot basisvoorzieningen. ‘Kwaliteit van leven’ gaat bijvoorbeeld over toegang tot gezond voedsel en karakteristieke gebouwen die iets vertellen over je geschiedenis. En bij ‘sociaal-maatschappelijk functioneren’ gaat het om ontmoetingsplekken en met elkaar activiteiten kunnen ondernemen in de wijk.

 

Samen de wijk in beeld brengen

Vervolgens kleurde Steensma de plattegrond van Delfzijl-centrum in, aan de hand van de kleuren in het spinnenweb van Positieve Gezondheid. ‘Waar staan dan die karakteristieke gebouwen? Waar is het groen? En op welke plekken kunnen mensen terecht voor zorg?’ Of dat wel of niet genoeg is, liet hij bepalen door de bewoners. Daarbij sluit hij aan bij het uitgangspunt van Positieve Gezondheid, waarbij de ervaring van de persoon (of in dit geval de gemeenschap) centraal staat. Hij zocht bewoners daarvoor op in de wijk voor een straatinterview. ‘Er bleken bijvoorbeeld weinig plekken te zijn waar mensen elkaar op een laagdrempelige manier kunnen ontmoeten. Ze hebben geen ruimte om zelf gezond voedsel te kweken. En de haven die zo karakteristiek is voor de stad, blijkt niet voor alle wijkbewoners toegankelijk te zijn vanwege een aantal traptreden en een drukke weg die overgestoken moet worden.’

 

Aan welke knop moet je draaien?

Op basis van die bevindingen omschreef hij de stedenbouwkundige opgave voor de stad en maakte een ontwerp om het havengebied aan te passen. Inmiddels heeft hij dit voorgelegd aan het college van B en W. ‘Het mooie van dit instrument is dat het een heel goed overzicht geeft. Aan welke van de zes knoppen van Positieve Gezondheid moet er nog gedraaid worden? Het is heel concreet. De bestuurders van Delfzijl vonden het dan ook een eyeopener. Ze zien veel kansen om met Positieve Gezondheid integraal te gaan werken in het fysieke en sociale domein.’

 

De tips van Steensma

Het instrument is nog in ontwikkeling, maar wat Steensma betreft kunnen anderen er al hun voordeel mee doen. Dit zijn de tips daarbij, op basis van zijn ervaring:

 

  • Stel het denken over je ontwerpopdracht zo lang mogelijk uit. Dan ga je niet te snel naar een oplossing. Misschien kom je door het ruimtelijk spinnenweb wel op een andere opgave of verschuiven de accenten die je in je hoofd had.

 

  • Betrek bewoners bij het invullen van dit spinnenweb. Ga met ze om de tafel. De ervaring van de bewoners staat centraal omdat het gaat om de manier waarop zij de omgeving en de invloed daarvan op hun gezondheid ervaren. Je hoort dan veel over wat er leeft. En het maakt veel enthousiasme los.

 

  • Gebruik eens een maquette in plaats van een plattegrond. Een kaart is vaak te abstract en te eendimensionaal voor mensen. In een maquette kun je schuiven met groen en huizen.

 

  • Hou het integraal: nodig al je sleutelpersonen uit aan tafel. Bij voorkeur gelijktijdig om een mooi gesprek te kunnen voeren. Dit biedt waardevolle input voor de ontwerper.

 

  • Benader de wijk- of dorpsvertegenwoordigers voor informatie. Of beleg een centrale bijeenkomst waar iedereen welkom is. Straatinterviews zijn ook mogelijk, maar dan is creativiteit nodig om tijd en aandacht van mensen te krijgen.

 

  • Neem de tijd om terug te koppelen wat je bevindingen zijn, óók aan de bewoners.

Meer lezen en de tool gebruiken?

Download de ruimtelijke vertaalslag van het spinnenweb (pdf)

Lees de notitie De Werven van Delfzijl van Thomas Steensma (pdf)

0