Hoe je Positieve Gezondheid kunt inzetten bij ouderen

 In Interview, Koplopertafels, Ouderen

Er leven veel vragen over de inzet van Positieve Gezondheid in de zorg voor ouderen. iPH nodigde daarom experts uit aan een speciale koplopertafel om advies te geven. Dat leverde een handreiking en een toolbox op. Manon Vanderkaa (seniorenorganisatie KBO-PCOB) en Machteld Huber (iPH) vertellen over de waarde ervan.

Ook in de zorg voor ouderen krijgt Positieve Gezondheid steeds meer aandacht. Een goede zaak, vindt Manon Vanderkaa, directeur van seniorenorganisatie KBO-PCOB. ‘We zijn in de samenleving toch snel geneigd om bij ouderen te focussen op wat niet meer kan, op hun beperkingen en gezondheidsproblemen. Maar zij kunnen desondanks nog heel veel wel. Juist ouderen hebben vaak een enorme veerkracht. Daar oog voor hebben en die kracht aanspreken, is veel belangrijker dan ‘fiksen’ wat niet goed functioneert. Ouderen zijn meer geholpen bij de vraag wat zij nodig hebben om het leven zo goed mogelijk voort te zetten.’

Even bij het leven stilstaan

Positieve Gezondheid helpt die brede blik vasthouden. Welke waarde heeft het gespreksinstrument Mijn Positieve Gezondheid bijvoorbeeld als ouderen nog vitaal zijn? Bij KBO-PCOB zijn de ouderenadviseurs getraind in werken met Positieve Gezondheid. Zij komen over de vloer bij ouderen die met vragen zitten. Vaak omdat er een nieuwe situatie is waarin zij hun weg moeten vinden en daarbij in een woud van regels en voorzieningen belanden. Vanderkaa: ‘Onze adviseurs nemen de tijd en verkennen aan de hand van het spinnenweb met de oudere hoe het leven nu is. Vaak komen er onverwachte dingen naar boven. Dat kan van alles zijn: een conflict in de familiekring, geldzorgen, spijt van iets, een grote wens die om vervulling vraagt. Het spinnenweb invullen biedt een moment om bij het leven stil te staan en keuzes te maken.’

Ook bij mensen met dementie

Soms vragen zorgverleners zich af of het spinnenweb ook helpt bij mensen met beginnende dementie. Huber: ‘Juist bij hen helpt het om woorden te geven aan wat anders verborgen blijft. Zo hoorden we het verhaal van een dochter die het spinnenweb invulde met haar moeder die dementie heeft. Toen de dochter haar moeder vroeg waar ze blij van zou worden, verzuchtte de moeder: ‘Ik zou zó graag nog één keer naar Maastricht willen.’ Dat had de familie anders niet geweten. Wat ik ook waardevol vond: de moeder scoorde op veel thema’s veel hoger dan de familie verwacht had. Ook scoorde ze hoog op functies die haar door haar aandoening waren afgenomen. Daar oordeelde de moeder dus veel positiever over dan verwacht. Voor de familie is dat prettig om te weten: moeder beoordeelt het leven dus veel positiever dan haar omgeving verwacht dat ze doet.’

Sleutelvraag tijdens de laatste levensfase

Soms wordt gedacht dat het niet passend is om het spinnenweb voor te leggen aan mensen in de laatste levensfase. Vanderkaa: ‘Juist dan is het belangrijk om te praten over wat zinvol is en wat kan helpen om goed terug te kijken op het leven.’ Huber: ‘In Canada is daarvoor een prachtig idee ontwikkeld: dignity variety. De kern is dat je iemand tegen het einde van het leven vraagt: wat zou jij anderen aan lessen willen meegeven die het leven jou heeft geleerd? Het is een prachtige vraag waarmee je iemand kan helpen om over het eigen leven na te denken. Je spreekt iemands wijsheid aan. Gebleken is dat angst en pijn bij mensen daardoor verminderen.’

Geen apart gespreksinstrument nodig

Is het eigenlijk niet beter om voor ouderen een speciale versie van het gespreksinstrument te maken? Huber: ‘Die vraag krijgen we geregeld. De conclusie binnen de koplopertafel is dat de vragenlijst ook voor ouderen prima werkt. De kwestie is meer hóe je het instrument het beste kunt gebruiken bij ouderen. Daarom hebben we in de koplopertafel een gebruikshandleiding gemaakt. En ook een aanvullende toolbox met tal van suggesties. Bijvoorbeeld over de dignity variety.’

Handvat voor persoonsgerichte zorg

Huber en Vanderkaa hopen dat het instrument veel wordt ingezet in de gesprekken met ouderen. Er zijn op dit moment tal van ontwikkelingen in de ouderenzorg waarbij Positieve Gezondheid een belangrijke bijdrage kan leveren. Het geeft bijvoorbeeld heel concrete handvatten om persoonsgerichte zorg mogelijk te maken. Vanderkaa: ‘Misschien ben jij als zorg- of hulpverlener straks wel degene die het gesprek mogelijk maakt waardoor ouderen weten wat voor hen écht belangrijk is in die fase. Hoe mooi is dat?’

 

Links

Handreiking Positieve Gezondheid en ouderen:
Bekijk het advies (pdf).

Toolbox met handreikingen voor werken met Positieve Gezondheid bij ouderen:
Bekijk de toolbox (pdf).

 

Deelnemers Koplopertafel Positieve Gezondheid en Ouderen:

  • KBO-PCOB
  • Cretio
  • Brabantse Proeftuinen dementie
  • Vrije Universiteit Brussel
  • Emilie Thuiszorg
  • Laurens en Leerhuizen Palliatieve Zorg
  • Cicero Zorggroep
  • Family Supporters
  • Initiatief VraagInKaart
  • Studenten in het kader van hun onderzoeksstage
0